De Nieuwe Vrouw

Toorop, Dumas, Loeber, Sluijters, Besnyö, Israels, Berg en vele anderen.
Het reserveren van een tijdslot is verplicht
di 13 sep - zo 8 jan
13
sep
-
8
jan

De Nieuwe Vrouw

Veranderende posities van vrouwen in spraakmakende kunst

De Nieuwe Vrouw vertelt het verhaal van veranderende maatschappelijke posities van vrouwen, gereflecteerd in de Nederlandse kunst vanaf eind 19de eeuw. In de schijnwerpers staan vrouwen die de barricade op gaan, nieuwe werkvelden betreden, meesterwerken scheppen, collecties aanleggen, een sigaret opsteken, met hun korte (of lange) coupe flaneren of op de fiets springen. Vrouwen die – keer op keer – tornen aan de ideeën van wat typisch ‘vrouwelijk’ of ‘mannelijk’ is, die met conventies breken en grenzen verleggen.

De tentoonstelling stelt vragen over de macht om te kijken en bekeken te worden, in een tijd waarin vrouwen verandering opeisen van wetgeving en moraal. Centraal staat de beeldvorming van de vrouw, tegen de achtergrond van de voortschrijdende emancipatie. Met maar liefst 70 spraakmakende schilderijen, tekeningen en beelden van zowel vrouwelijke als mannelijke makers, die getuigen van vrouwelijke kracht, talent, doorzettingsvermogen én schoonheid. Het zwaartepunt ligt op de periode 1880-1950, aangevuld met hedendaagse kunst die uitnodigt tot reflectie op het heden.

Er zal werk getoond worden van onder anderen Charley Toorop, Marlene Dumas, Else Berg, Jan Sluijters, Iris Kensmil, Lou Loeber, Eva Besnyö, Isaac Israels, Helen Verhoeven, Thérèse Schwartze, Rineke Dijkstra en Leo Gestel.

Jan Rudolph de Lorm, museumdirecteur Singer Laren: "Een unieke tentoonstelling over vrouwen, door vrouwen, voor vrouwen én voor mannen natuurlijk. Voor mij is dit de perfecte ode aan Anna Singer, stichtster van Singer Laren."

Vijf toonaangevende ambassadeurs voor De Nieuwe Vrouw

De tentoonstelling voert vrouwen op die de hun opgelegde normen en restricties doorbraken. Daarom heeft Singer Laren vijf vrouwelijke ambassadeurs aan de tentoonstelling verbonden die het gedachtengoed van De Nieuwe Vrouw in de huidige maatschappij vertegenwoordigen. Miluska van 't Lam, Hedy d'Ancona, Devika Partiman, Daphne Deckers en Aldith Hunkar zijn vrouwen die hun sporen in de media wereld hebben verdiend en impact maken op verschillende terreinen.

Inspirerende podcastserie over het gelijknamige onderwerp

Hierin zijn vijf spraakmakende vrouwen uit verschillende branches te gast, onder wie ook een aantal van de ambassadeurs. Vrouwen die weten te transformeren en impact maken. Zij gaan in gesprek met Miluska van 't Lam over hoe de vrouw zich in de loop der jaren heeft ontwikkeld. En hoe ziet de vrouw van de toekomst eruit? De gasten delen inspirerende ervaringen, inzichten en tips om vrouwen toekomstbestendig te laten zijn en een positieve bijdrage te leveren aan deze veranderende wereld.

Luister via onderstaande links de inspirerende Powercasts met:

De nieuwe feminist volgens Hedy d'Ancona, oud-politicus en schrijfster
De nieuwe Nederlandse vrouw volgens Aldith Hunkar, presentator en dagvoorzitter
De Nieuwe Vrouw volgens Maaike Rikhof, gastconservator De Nieuwe Vrouw
Leiderschap in onzekere tijden, Janka Stoker, hoogleraar Leiderschap en Organisatieverandering aan de RUG
Hoe vertel je je verhaal, Floor Bremer, politiek verslaggever bij RTL

Interview gastconservator Maaike Rikhof

Over beeldvorming, veranderingen, moraal en het verleggen van grenzen. Tekst: Sarah Saarberg

Aan het einde van de 19de eeuw dreef men de spot met vooruitstrevende vrouwen, in kranten, tijdschriften en spotprenten werd gekscherend de term ‘De Nieuwe Vrouw’ gebruikt. Singer Laren gebruikt juist die term nu als geuzennaam. Gastcurator Maaike Rikhof stelde de expositie samen.

In de expositie De Nieuwe Vrouw hangt een prachtig portret van een verpleegkundige, Zuster Nelly genaamd. Jan Toorop maakte het van Petronella Alida Goudkade, vermoedelijk kort voor ze in het huwelijk trad met de schrijver Arij Prins. Zuster Nelly werkte in een Haags ziekenhuis en door haar huwelijk moest ze stoppen met deze baan. “Als vrouwen van een zekere statuur gingen trouwen, mochten ze niet meer werken. Het is bijzonder dat zij zich als werkende vrouw heeft laten afbeelden. Dit portret, dat we mochten lenen van het Rijksmuseum, is gemaakt rond 1894, maar zelfs tot de jaren zeventig van de vorige eeuw was het hier en daar nog gebruikelijk dat vrouwen moesten stoppen met werken als zij gingen trouwen,” zegt Maaike met verontwaardiging in haar stem. Niet voor niets is een complete zaal in de expositie gewijd aan de ontwikkelingen in de positie van vrouwen op de arbeidsmarkt. Zuster Nelly kreeg er een plekje, maar bijvoorbeeld ook het portret van de eerste zwarte gediplomeerde apotheker van Suriname, Esseline Polanen. En een spectaculair werk van Iris Kensmil: Dutch Nurses. “Dat is een werk met allemaal portretten van verpleegkundigen die in de zestiger jaren vanuit Suriname naar Nederland kwamen om het tekort aan medisch personeel op te vullen. Je hoort meestal dat Nederland Suriname moet helpen, maar het is ook andersom aan de orde geweest. Overigens staat de moeder van de kunstenares op een van de portretjes.”

Vergelijking toen en nu

Maaike raakt niet uitgesproken over de expositie, waarin ze haar ziel en zaligheid heeft gelegd. Zo jong als ze is (25), zo bevlogen is zij bezig geweest om de vele ontwikkelingen rondom De Nieuwe Vrouw in beeld te brengen. “Kort gezegd gaat deze tentoonstelling over hoe de veranderde maatschappelijke positie van vrouwen vanaf het eind van de 19de eeuw gereflecteerd is in de Nederlandse beeldende kunst. Het zwaartepunt ligt tussen 1880 en 1950 – de kernperiode van Singer Laren – met hier en daar een uitstapje naar het heden in de vorm van van werk van hedendaagse vrouwelijke kunstenaars. Dat is leuk, want dan kun je een vergelijking maken tussen toen en nu. De expositie heet De Nieuwe Vrouw, omdat het gaat over de moderne vrouw in een breed scala aan verschijningsvormen. Je ziet vrouwen op de fiets, vrouwen die roken, werkende vrouwen, kapsels worden korter, jurken met korset worden jurken zonder korset – een reformjurk heet dat; al die ontwikkelingen zie je terug in de beeldende kunst. We hebben dit allemaal ondergebracht in zes thema’s. Thema’s als vrouwelijk activisme, met bijvoorbeeld de vroege én latere emancipatiegolven, maar bijvoorbeeld ook bewegingsvrijheid, vrouwelijke sleutelfiguren in de kunst zoals Anna Singer, en het moederschap en vrouwelijke makers: niet alleen beeldende kunstenaars, maar ook podiumkunstenaars, auteurs, musici.”

Een groot en veel kleine verhalen

Over elk thema kan Maaike boeiend vertellen en dat deed ze, gelukkig, in de zes pakkende essays die zullen verschijnen in het tentoonstellingsboek. “We willen met deze expositie echt een verhaal vertellen. Het grote verhaal is natuurlijk al heel interessant, maar dat geldt evengoed voor al de kleine verhalen die horen bij de kunstwerken of de kunstenaars. Het is dus heel nadrukkelijk geen tentoonstelling van vrouwelijke kunstenaars, want we komen ook veel mannen tegen – Jan Toorop, Leo Gestel, Isaac Israels en Jan Sluijters, om maar eens wat te noemen. Maar natuurlijk ook veel vrouwen, zoals Charley Toorop, Marlene Dumas, Else Berg, Iris Kensmil, Lou Loeber, Helen Verhoeven en Thérèse Schwartze. En fotografen zoals Eva Besnyö, Erwin Olaf en Rineke Dijkstra. Het is al met al een krachtige mix geworden.” Een tentoonstelling die anders is dan we misschien gewend zijn bij Singer Laren, waar zeker ook de spetterende vormgeving van Atelier Roosje Klap (ARK) debet aan is. “Visueel is het superkrachtig, dankzij de werken en dankzij de vormgeving. Roosje heeft een heel fris en kleurrijk ontwerp gemaakt; het knalt echt uit de zalen. Mensen hoeven dus niet bang te zijn voor een zware cultuurhistorische tentoonstelling met archiefmateriaal,” zegt Maaike nog even voor de zekerheid. “Het verhaal dat we willen vertellen is belangrijk, maar het is ook gewoon een prachtige expositie.”

Meer over Maaike

Maaike Rikhof (1997) is al van jongs af aan bezig met kunst en cultuur. Ze studeerde recentelijk cum laude af aan de Universiteit van Amsterdam en The University of Edinburgh en is woonachtig in Amsterdam. Na drie jaar bij Het Van Gogh Museum te hebben gewerkt en vervolgens een traineeship bij het Rijksmuseum te hebben voltooid, werkt zij nu als gastconservator bij Singer Laren. Haar specialisaties - gendergeschiedenis en beeldende kunst rond 1900 - heeft ze volledig ingezet in het samenstellen van deze spraakmakende tentoonstelling.

Foto: Nienke Elenbaas

Iedere dinsdag om 15.00 uur neemt een ervaren rondleider u mee naar de zalen en hoort u de verhalen achter de kunstwerken. 

Wanneer: Iedere dinsdag om 15.00 uur

Kosten: € 8,95 per persoon exclusief entreebewijs voor het museum.

U kunt hier een datum selecteren. Maximaal 15 personen per rondleiding.